Wciornastki. Jak je rozpoznać i jak zwalczyć?

Choć trudno te drobne owady zobaczyć, nie sposób przeoczyć szkody, które wyrządzają one naszym domowym roślinkom. Wciornastki to niewielkie szkodniki, które żywią się sokiem komórkowym roślin, rezultatem czego są uschnięte liście, a nawet ogołocone łodygi. Na jakich roślinach najczęściej żerują, jak je rozpoznać i jak zwalczać? Zaczynamy!

Podczas uprawy domowych roślin doniczkowych może się zdarzyć, że nasze rośliny zaatakują jakieś szkodniki. Dlatego tak ważne jest regularne i dokładne oglądanie swoich roślin i ich liści, czy nie kryją się pod nimi jacyś nieproszeni goście. Im szybciej tacy goście zostaną zauważeni i zidentyfikowani, tym szybciej i łatwiej sobie z nimi poradzimy. Czasami na zawsze, częściej jednak na jakiś czas.

Zachęcam do przeczytania mojego wcześniejszego wpisu o pielęgnacji roślin domowych, w którym piszę o nawyku cotygodniowego przeglądu roślin, który może pomóc w walce ze szkodnikami. Czytaj więcej we wpisie „#zostańwdomu i zadbaj o swoje rośliny!”.

Wciornastki są bardzo małe i dlatego w początkowym stadium rozwoju trudno je dostrzec gołym okiem. Na szczęście – w przeciwieństwie do innych szkodników, które będą wkrótce  opisywane na blogu zazieleni.pl – walka z nimi jest dość prosta. Warto też wiedzieć, że wciornastki nie są niebezpieczne dla wszystkich roślin w naszych mieszkaniach, gdyż mają swoje ulubione i na nich tylko żerują. W naszym domowym zaciszu mogą się pojawić przez cały rok, ale najgroźniejsze są wiosną i latem.

Wciornastki. Jak je dostrzec?

Wciornastki są stosunkowo małe, mają od 1 do 2 milimetrów długości, dlatego we właściwy sposób można je rozpoznać za pomocą szkła powiększającego – lupy. Ich kształt jest wydłużony, mają dwie pary skrzydeł obrzeżonych swego rodzaju frędzlami, tzw. włoskami brzeżnymi. Czasami z wyglądu przypominają małe, czarne kreseczki, ale są na tyle drobne, że trudno je dostrzec. Co ciekawe, występują w kilku kolorach, od białego po brązowy, w zależności od dojrzałości osobnika i gatunku. Co jeszcze ciekawsze, nasze babcie nie miały żadnych problemów z wciornastkami. Dlaczego? Ponieważ dopiero ciepłe cały rok mieszkania z centralnym ogrzewaniem sprawiły, że wciornastki tak polubiły nasze domowe kolekcje.

Wiele gatunków

Wciornastki to grupa owadów, która liczy ponad pięć tysięcy (!) gatunków rozpowszechnionych na całym świecie, nie czujmy się zatem wyjątkowi, jeśli postanowiły nas „odwiedzić”, ponieważ szkodniki te występują od rejonów tropikalnych aż po obszary arktyczne. Większość wciornastków nie jest szkodliwa dla naszych roślin lub powoduje niewielkie szkody, jednak istnieje kilka gatunków, które żywią się sokami i tkankami roślinnymi, powodując rozmaite uszkodzenia. W naszych mieszkaniach najczęściej możemy spotkać odmianę wciornastka cieplarka (parthenothrips dracaenae) z wyraźnym czarno-białym rysunkiem na ciele. Tak jak u mszyc, występują zarówno formy uskrzydlone oraz bezskrzydłe.

Jak zawsze w przypadku szkodników, ważna jest szybka identyfikacja i podjęcie odpowiednich kroków zaradczych. Wszystkie gatunki wciornastka można zlikwidować za pomocą tych samych środków.

Szkodniki wysysają soki roślin

Wciornastki żywią się sokiem roślin, który znajduje się w komórkach roślin. Nakłuwają one roślinę i wysysają z niej sok, co powoduje powstawanie żółtych lub szarobiałych plam na liściach. W początkowej fazie wygląda to trochę tak, jakby liście naszych roślin traciły kolor. Puste, wyssane z soków komórki zaczynają napełniać się powietrzem. Kiedy na roślinę pada światło, odbija się ono od zaatakowanych partii i plamy nabierają typowego dla wciornastka srebrnego, błyszczącego koloru. Uszkodzone liście z czasem zaczynają całkowicie schnąć i opadają.

Wciornastki można rozpoznać po szkodach

Szkodniki te odkrywamy zazwyczaj po tym, gdy zauważymy, że wygląd naszej rośliny nie jest zdrowy. Często ma to miejsce zbyt późno, gdy nie ma już szans na ratunek rośliny. Same owady nie rzucają się w oczy. Łatwo je też pomylić z mszycami, które – tak jak wciornastki – należą do owadów ssących. Ale w odróżnieniu od wciornastków, mszyce żerują na miękkich częściach rośliny, na młodych pędach lub na pączkach. Wciornastki natomiast próbują swoich sił również na twardszych liściach. Dlatego gdy odkryjemy szkodniki na palmach lub figowcach i charakterystyczne objawy dla szkodników wysysających sok z roślin, możemy wykluczyć mszyce, bowiem liście tych roślin są dla mszyc zbyt twarde. Szkodnikiem będą zazwyczaj wciornastki.

Jeśli chcemy sprawdzić, czy naszą roślinę aby na pewno zaatakowały wciornastki, możemy rozłożyć biały papier pod donicę i mocno potrząsnąć rośliną. Jeśli zauważymy na papierze szybko poruszające się owady o wydłużonym, smukłym kształcie i żółtej lub brunatnej barwie, istnieje duże prawdopodobieństwo, że to właśnie wciornastki.

Szkody nie są do naprawienia

Liście, które wskazują na obecność wciornastków i posiadają typowe uszkodzenia są bezpowrotnie stracone. Niestety. Roślina nie może zastąpić obumarłych komórek i najlepiej takie liście usunąć.

Jakie rośliny najczęściej atakują wciornastki?

Do najczęściej zaatakowanych przez wciornastki roślin należą różne gatunki figowców (srebrne, charakterystyczne dla wciornastka plamy na liściach są szczególnie dobrze widoczne) i palmy, ale również draceny, krotony, begonie czy papirus. Często żerują na storczykach, bluszczach czy anturium.

Jak zapobiegać występowaniu wciornastków?

Wciornastki uwielbiają ciepłe i suche otoczenie, które zazwyczaj panuje w naszych mieszkaniach. Na pewno utrudnimy im żywot, gdy postaramy się o zwiększenie wilgotności powietrza. Warto zakupić nawilżacz powietrza lub zraszać rośliny, ale tak jak wspominałem już we wpisie o pielęgnacji domowych roślin doniczkowych, zraszanie nie zawsze jest wskazane (więcej możesz przeczytać we wpisie „#zostańwdomu i zadbaj o swoje rośliny!”). Tak czy inaczej, podwyższona wilgotność powietrza w naszych mieszkaniach skutecznie obniża ryzyko zaatakowania roślin przez wciornastki.

Jak skutecznie zwalczać wciornastki?

• Profilaktyczne metody – regularne przeglądnie roślin, usuwanie zniszczonych i zaatakowanych przez szkodnika części roślin, utrzymanie odpowiedniej wilgotności powietrza i wykorzystywanie do uprawy jedynie zdrowego materiału nasadzeniowego.

Jeśli zauważymy wciornastki dość szybko, na samym początku ich rozwoju, możemy spróbować zwalczyć je za pomocą samej wody. Zaatakowanej roślinie należy wówczas zrobić letni prysznic. Trzeba jej wówczas odpowiednio zabezpieczyć doniczkę, żeby za dużo wody nie naleciało do podłoża (na przykład zawiązując doniczkę foliowym workiem). Przytrzymujemy roślinę nad wanną czy prysznicem i spłukujemy wszystkie liście od góry do dołu dość silnym prądem letniej wody. Zabieg ten trzeba powtórzyć kilkakrotnie poprzez opłukiwanie rośliny w krótkich odstępach czasu, tak aby zniszczyć nowe pokolenie owadów.

• Biologiczne metody zwalczania wciornastków – pomocny będzie Amblyseius swirskii, w sklepach internetowych dostępny pod nazwą Swirski, czyli drapieżny roztocz z rodziny dobroczynkowatych, który wykorzystuje się w biologicznej ochronie roślin. Ja taką saszetkę właśnie zakupiłem 😉 Swirski mogą być również stosowane w uprawach warzywnych i ozdobnych pod osłonami, z wyjątkiem pomidorów.
  • Sprawdzone metody biologiczne: Swirski

Jeśli roślina jest silnie zaatakowana i część liści już obumiera, to musimy koniecznie sięgnąć po środki chemiczne w aerozolu, które zawierają pyretrum. Taki oprysk należy również powtarzać, ale już co najmniej dwa lub trzy razy w dziesięciodniowych odstępach czasu. Tylko takim sposobem możemy mieć pewność, że zniszczymy jajeczka następnego pokolenia szkodników.

• Chemiczne metody zwalczania wciornastków – czyli środki ochrony roślin, które w składzie zawierają substancje zwalczające szkodniki. Dla roślin uprawianych w mieszkaniach bezpieczne są tylko te przeznaczone do użycia amatorskiego (domowego).
  • Sprawdzone chemiczne środki: Mospilan, Polysect

Uwaga!
Jeśli zdecydowałeś się na chemiczną metodę zwalczenia wciornastków, zadbaj o zdrowie nie tylko rośliny, ale także swoje i domowników. Oprysk najlepiej przeprowadzić jest w łazience. Podczas oprysku używaj maseczki i rękawiczek. Odsuń roślinę od tekstyliów, na których oprysk mógłby osiąść (ręczniki, dywaniki). Po oprysku przewietrz mieszkanie. Odnieś rośliny na miejsce dopiero wtedy, gdy wyschną. Ważne jest również umycie łazienki. Stosuj się do ulotki dołączonej do opakowania i zachowaj wszelkie środki ostrożności!

Podsumowując

Mimo, że pojawianie się szkodników w naszych roślinnych kolekcjach to zawsze jest dramat dla każdego pasjonata roślin, nie wolno się załamywać, trzeba działać! Im szybciej zareagujemy i je zwalczymy, tym szybciej będziemy mogli cieszyć się zdrowymi roślinami. Wciornastki to trudny przeciwnik, ale można z nim wygrać. Najlepsze rezultaty przynosi prewencja, a gdy jest na nią za późno, połączenie metod opisanych powyżej. Powodzenia!

Zachęcam również do obserwowania mojego kanału na Facebooku i Instagramie, a żadnej wpis Cię nie ominie 😉

Zdrowia dla Was i Waszych roślin!
M.

Źródła inspiracji:
„Kwiaty w moim domu”, wyd. Hachette Polska
“Magia roślin”, wyd. GE Fabbri Phoenix
„Ilustrowana encyklopedia roślin”, wyd. Agora SA